An Supernatural na Kinaban kan mga Suanoy na Bikolano

         “Tabi Apo!” an sambit kan mga enot na Bikolano asin pati kan iba pa sa ngonyan, mantang naglalakaw sa sarong madiklom na agihan o maging sa kasuluksulukan. Ini simbolo nin pagtaong-galang sa mga espiritung dai nahihiling. An siring na pagtubod naabutan pa kan kagsiyasat na dai nya malikayan na mgamit man sagkod na ngonyan. Maski pa masabing nagbago sa paagi nin pagtalubo an kaisipang Bikolnon, dai na basta maihahali pa an mga pagtubod na nag-gamot na sa saindang lahi.

Religion, in fact, was already “a dominant feature of Filipino society and culture when the Spaniards came in 1565.” This religion, however, was not an institutionalized one; it was a belief system from which the rationale of behavior of ancient Filipinos emanated.[1]

Naipapasa pa man giraray ini sa mga masurunod pang mga henerasyon. Nagtutubod an mga suanoy na mga Bikolano sa dai nahihiling na kinaban. Nagbago man an relihiyon kan mga Bikolano, dai man ini taliwas sa saiyang presenting pagtubod lalo pa sa relihiyon.

“The Bikol world of the supernatural, with its fantastic mixture of horror, beauty, color, and wonder, speaks of the rich culture of the early Ibálnongs.”[2] Kun kaya ngani an siring na pagtubod dai na lang basta maipapasipara nin huli ta nag-agi na ini sa saindang pag-iisip na nakakaapekto sa saindang pakikipamuhay sa kapalibotan. Asin nin huli ta an siring na pagtubod orihinal sa sainda na mayo pang inpluwensya kan makadayuhang pag-iisip. “As to faith in the supernatural, the early Bikols had a fantastic pre-Spanish religion of their own – colorful and mystifying, a system of beliefs that captured whimsically the wild imagination of the race at its infant stage in what then was their exciting encounter with the virginal land.”[3] Siirisay baga an pinagtutubudan nindang mga dyos?

The early Bikols were polytheists.. Highest in rank were Gugurang, the god of good, and Aswáng, the god of evil. Today aswáng is commonly understood as “witch,” the human devotee of Aswáng. But anciently it simply stood for the Devil, the evil element, as opposed to Gugurang. Below them was a system of lower supernatural beings who might be good or evil, depending on whether they served Gugurang or Aswáng.[4]

Pwera kina Gugurang asin Aswáng, dakul pang dyos-dyosan an saindang pinagtutubudan.[5] Kabali na igdi an mga batalá, katambáy, si Okót, asin si Mangindang, na nasa kaalyado ni Gugurang o kan karahayan.

Dagdag pa igdi, nagtutubod man sinda sa mga marhay na anito. Pinagtutubudab ninda na an kalag nin saindang mga ninuno padagos na nagbabantay sa mga buhay asin nagtatabang sa sainda sa saindang mga pangangaipo.[6] Kaya, an kagadanan sa sainda bako pa an katapusan.

Regarding death, the ancient Bikols believed that when a human being died, its soul lingered in the woods. For sometime, it would reappear tom people, especially at night, then finally leave this earth to wander forever into another realm that was either Heaven (Kamurawayan), where the valiant and the just eventually passed into glory, or Hell (Gagámban), where the soul of the wicked and the cowardly were tossed into everlasting torture and fire. Only as an anito would the soul occasionally meddle again in the affairs of its living descendants. Whether in Kamurawayan or in Gagámban, the ancestors, once dead, become powerful anito. Where the good anito watched over their living descendants, the evil anito brought fear. This led to a two-way ancestor worship: to placate the evil anito and to implore the good ones.[7]

An siring na pananaw nagpapasabot na an suanoy na pag-iisip kan mga tawo kaidto binubuo nin duwang entidad – hawak asin kalag. Nagpapahiling man ini kan pagtubod sa pagiging immortal kan kalag o kan sarong katawohan. Dagdag pa sa aspektong dapat ikonsidera iyo an katotoohan na an mga ini nabuo na sa isip kan mga Bikolano mayo pa man an Kristyanismo sa Bikol. Igdi na man nagluwas an konsepto ninda kun pano mabuhay nin may padudumanan. Nasa indibidwal na pagpili nakadepende kun sain nya dinadara an saiyang sadiring buhay sa katapusan nin saiyang panahon digdi sa daga - sa Kamurawayan o sa Gagámban.

Sa alyado man ni Aswáng, nagkakapira man an mga dyos-dyosan na saindang pinagtutubudan. Kabali igdi an mga bongô, koró-koró, inongók, yasáw, tambalúslús, ongló, sarimáo, bakunawa, ibingan, naga, popô, patyanak, kikik, korokóy, angongolood, buring, Oryól, Rabót, daruanák, asin onós. Kaidto pa man, nasasabotan na ninda an duwang pwersa na magkalaban. “A Bicol myth recounts the conflict between the good god Gugurang and the evil god Asuang when the latter attempts to steal the fire from the former.”[8] “The Bikol gods are forever vanquishing one another in the attempt to replace the good by the evil, or a god by a man, and even a goddess by a man.”[9] Kaya ngani, dai na maidadahilan pa na mayo sindang pakiaram kun an ginagibo ninda maninigo o sala.

In Bikol ancient religion tha awareness of evil and the identification of Aswang with evil are key beliefs. Moreover, evil or Aswang is considered as a necessary force and as something to be worshipped even if it cannot be controlled. The Bikol cult of Aswang, in cognizance ot its power, consists of a number of demon rites which are among the most eerie and wild in Philippine demonology.[10]

Hali igdi, maririsa na kaidto pa man nasasabotan na kan mga ninunong Bikolano kun ano an maraot asin an epekto man kaini sa pagkabuhay nin sarong tao. Nasa sa saiya nakadepende kun pano nya ini kakapotan - kun mapasairarom sya igdi o tatalikdan nya ini.

An mga suanoy na Bikolano nagtutubod man sa kakayahan kan mga anting-anting (amulets) asin lumáy (potions).[11] Kaiba igdi an mga kabal, hinay, tagahopá, tagóbalín, tagólipód, laaw, banay, lumáy, tagalpó, barát, asin tawák. An mga ini nagpapatotoo asin nagpapasabot na aram ninda na an saindang kusog para atubangon an buhay kulang asin dai kumpleto. Kaipuhan nin katabang o pampakusog nin boot sa pagsabat sa buhay na pano nin pagsubok. An anting-anting nagpapakahulugan kan saindang pagkasabot sa pangangaipo nin panluwas na tabang.  

Nagpoon sanang mabago an siring na mga kaugalian kaidtong uminabot an mga Kastila. “Christianity, introduced in 1569, found easy acceptance among the lowlanders, but in the hill country, among the Agtâ, the old beliefs held sway.” Siguro nangyari an pagbabago, alagad an sarong mas importanteng masabotan iyo na an pangyayaring ini pagbabago sana kan paagi nin pagtubod alagad bako kan kaisipan o kadunungan mismo sa likod kan mga nasambitan na pagtubod. Maski pa masabi na dikit-dikit nang nawawara an importansya kan agimat, alagad an kaisipan na katakod kaini yaon pa man giraray – arog na sana kan pangangaipo kan panluwas na tabang sosog sa nasambitan na. Sa katotoohan, maski ngani an mga paagi ninda igwa pa man giraray minagibo sagkod ngonyan na dai na lang basta maisusuway sa kaugaliang Bikolano.

---

[1] Quito, “Structuralism and the Filipino Volksgeist”, 279.

[2] Ibálong: The Bikol Folk Epic-Fragment, 101.

[3] Ibid., 89.

[4] Ibid.

[5] Para sa kahulugan asin pagsasaladawan kan mga supernatural na nilalang asin pagtubod, hilingon an “The Supernatural World of the Ancient Bikols” sa libro ni Merito B. Espinas, Merito B. Espinas, Ibálong: The Bikol Folk Epic-Fragment, 89-104.

[6] Cf. Ibid.

[7] Ibid., 94.

[8] CCP Encyclopedia, Vol.IX, Philippine Literature, s.v. “Myth – Folk Narrative.”

[9] Bikols of the Philippines, 133.

[10] Ibid., 148.

[11] Cf. Ibálong: The Bikol Folk Epic-Fragment, 93.

  

Paggamit nin Sadiring Lingwahe sa Pagpaliwanag kan Pilosopiyang Bikolnon

An pagsurat na ini, bilang pagsiyasat sa pilosopiya ng buhay ng mga Bikolano, maninigo  na ipaliwanag sa sadiring lingwahe na iyo an Bikol. Iba kaya an kaluluwasan o maiiba an mas maangat na kaisipan kun ibang tataramon an gagamiton. May mga tataramon kaya na konotatiba na dai basta mahahanapan nin mga tataramon sa pagpaliwanag na masasabing iksakto an ipinapasabot. Sabi ngani kaiyan nin Quito, “Naroon sa diwa ang mga ideya ngunit hindi mabigkas.”[1] Kaya ngani pag naggagamit nin Ingles dai gayo nasasabotan o kun masabotan man dai gabos nakukua. Ini ta “[a]n Ingles ay hindi angkop sa ating diwa.”[2] Idinagdag niya pa manunungod sa importansya kan sadiring tataramon na iyo an Filipino, “[H]indi [rin] wasto ang mapasaisang-tabi na lamang ang ating sariling wika sapagkat karamihan sa mga Pilipino ay salat sa ibang wika. Madali tayong makaunawa kapag ang ginamit ay Pilipino.”[3] Ini tinawan ninda nin doon sa pagpaliwanag kan pilosopiyang Pilipino. Sa relasyon kaini sa pag-adal kan kaisipang Bikolnon, dai man dapat lingawan ang sadiring lingwaheng Bikolnon ta mas maiintindihan nin kan haros na kadaklan sa Bikol. Asin, sa pinakaenot pa, lalo na sa suanoy na panahon, Bikol asin bakong Tagalog o Ingles an ginamit ninda para magpahayag kan reyalidad na nangyayari sa saindang buhay asin kinaban. Kaya ngani kun bubungkalon an saindang mga kaisipan, dai ini maipapaliwanag sa Tagalog o Ingles na may integral na pagkasabot. Pag sadiring tataramon an ginamit, “[a]ng ating diwa ay nabibigyan ng wastong pag-iral sapagkat magkaugma ang diwa at wika.”[4] Sabi man ngani ni Fr. Tria manunungod sa pagsurat sa sadiring tataramon na:

Ahm, mahalaga syang marhay nin huli ta pagsurat mo, an sinusurat mo si saimong sadiring boot. Ta hilingon ta an mother tongue iyo yan talaga si nagimatan mong lingwahe. Pag nagsurat ka sa ibang lingwahe as secondary language, nagiging plastic, nagiging artificial an satuyang interaction sa satuyang sadiring kinaban. Kun baga nahihiling ta an satuyang sadiring kinaban sa paagi kan satuyang sadiring lingwahe.[5]

Kun pag-oolayan an lingwaheng Bikolnon, saro ini sa maipag-oorgulyong lingwahe. Sosog sa sarong editorial sa Naga Times kan petsa-28 ng Hulyo, 1959:

[B]elieve it or not, the Bikol language, even if stripped of its borrowings, is one of the most beautiful languages in the world, both phonetically and morphologically. It is a language that is very imaginative, richly figurative, abounding in similes, metaphors and onomatopoeia, highly pleasing to the ear.[6]

Dagdag pa igdi:

The thing is, Bikol is after all the first, the mother language for the people to read and write. It provides Bikols a reality, a base; its words have direct connections with reality and more accurate correspondences to their supposed equivalent in experience. It is said the language is memory and metaphor. The written word holds behind it an oral tradition; there are echoes that go back as a child hears his mother say bread or asleep.

Thus considered, language comes to be understood as a thing of value, not just a tool. To realize that language rests upon society, is to acknowledge that it is always in the process of development; words are dropped out and new ones are born everyday, simple sentences become complex or the reverse, sentence structures and styles change within the options presented by the language and of the literary form.[7]

Kaya ngani, katakod kaini, sarong kagayonan asin karahayan an paggamit nin sadiring lingwaheng Bikolnon bako orog para sa mas malinaw na pagpaliwanag kundi para man magsirang pa nin ibang kapaki-pakinabang na mga tataramon sa bokabularyong Bikolnon na magagamit pa bako orog sa pilosopiya kundi pati sa iba pang pang-akademyang aktibidades asin pang-aroaldaw na pag-orolay. Sabi ngani liwat, “An pagtalubo kan lengwahe pagtalubo kan pagkasabot.”[8]

            An paggamit pa kan sadiring lingwahe magpapayaman bako orog kan kaisipang ipinapahayag kundi magpapahiwas man kan bokabularyo kan lingwaheng sadiri. Dai man talaga ini magkukulang sa pagpapahayag ta nasusumpayan na orog ini sa tabang kan mga sinubliang termino na nagiging parte na kan sadiring lingwahe.

Sa pamamagitan ng paggamit mismo sa sariling wika, naiiwasan ang pagtatalo ukol sa galing, lalim, o lawak ng wika. Hindi na kailangang pagtalunan pa an kagalingan, ang kalaliman, o ang kalawakan ng isang wika dahil sa mismong paggamit gumagaling, lumalalim, at lumalawak ang wikang ito. Kung kulang sa salita ang isang wika, maaaring dagdagan ito mula sa ibang wika o alalahanin kung ano ang nakalimutang katutubong salita na naibaon na marahil sa kasaysayan.[9]

Pano baga mauswag asin marerekognisar an katutubong pilosopiya kun sa sadiring tataramon dai ini maipaliwanag? Sosog ngani ki Timbreza na base daa sa pakasabot kan mga dalubwika na dai mauswag an arin man na lingwahe kun dai ini gagamiton.[10] Dagdag pa nya:

Sinumang nasisiyahan na mag-isip sa pamamagitan ng pag-iisip ng iba ay salat sa sariling pag-iisip. Bukod pa rito, dapat nating gamitin ang katutubong wika habang tayo ay nag-iisip; sapagkat kung ating gagamitin ang wikang banyaga, lingid sa ating kaalaman, ay magiging bilanggo tayo ng mga taong may-ari ng wikang ating ginagamit.[11]

 “Mga patay na wika lamang ang walang kakayahang tumubo at umunlad.”[12] Huli igdi, an paggamit kan sadiring lingwahe an magtataong kusog igdi na magtalubo. Dai mahaloy, bako na lang ini magagamit sa mga ordinaryong pag-orolay kundi pati sa mga pormal na pagtiripon arog kan seminar asin mga pang-akademyang aktibidades. Asin mantang nagyayaman an sadiring tataramon, madadagdagan man an mga kaisipan na kaya kaining kargahon asin kugoson.

---

[1] Emerita Quito, “Ang Pilosopiya, Batayan ng Pambansang Kultura”, Romualdo Abulad, et.al., ed., A Life of Philosophy: Selected Works (1965-1988) of Emerita S. Quito, 688.

[2] Ibid.

[3] Ibid.

[4] Ibid.

[5] Wilmer Joseph Tria, pakikipag-olay na ginibo kan kagsityasat.

[6] Gikan sa pagkakasubli ni Espinas, Ibálong: The Bikol Folk Epic-Fragment, 134.

[7] Maria Lilia F. Realubit, Bikol Literary History, 163-164.

[8] “Sarong Lengwahe, Sarong Bikolandia”, An Satuyang Tataramon: A Study of the Bikol Language, 171.

[9] Rainier R.A. Ibana, Pagpapahalagang Moral: Mga Unang Hakbang, 1.

[10] Arog man kan sinapit kan lingaheng Filipino an kahahantungan kan lingwaheng Bikolnon kun dai ini mapag-aadalan na gamiton. “Ibinunyag ni Timbreza na ang tanging dahilan kung bakit maraming salitang Ingles ang walang katapat o katumbas na salitang Filipino ay sapagkat sa loob nang matagal na panahon ay itinigil ang paggamit nito… Sa kabila ng lahat ng ito, ipinagpatuloy niya ang paggamit ng Filipino sa pananaliksik, pagtuturo at pagsusulat na, aniya, ay siyang magpapatunay tungkol sa kayamanan, kalawakan, kalaliman, at sapat na kakayahan ng sariling wika hindi lamang bilang wikang panturo sa pamantasan kundi bilang kasangkapan din sa pagtuklas at pagpapahayag ng mga kaisipang
pampilosopiya.” Velasco, Kristine Ann M. Kampeon ng Filipino. (Halaw mula sa talumpating binigkas ni Prof. Florentino Timbreza sa Kabayan Gawad Guro 2002).

[11] Ibid.

[12] Ibana, Pagpapahalagang Moral: Mga Unang Hakbang, 2.

Mister Ispiker

Abang gagayon kan saimong mga tinataram.

Kun sa kakanon aba anang siram.

Garo ngani baga kiniritkit mo pa sa bulan.

Kaya ngani siring man kaiyan,

Dai ko baga magkairintindihan.

Sige, mas magayon sigurong isurat mo na lang

Ta baka mahanap ko pa an kahulugan

Sa inaapod nindang diksyonaryo ngonyan.

Salamat ta kadakul akong nanudan

Sa dila mong hale pa sa kairaroman.

Pwede man pong paki-tahaw-tahawan

                An Simong mga tinataram?

Ta sa sobrang rarom baka ako malamos naman.

Asin sa sobrang langkaw baka ako mahulog man.

Mas magayon pa lugod na umuntok ka na lang

Asin ilaag sa gibo an simong niyayamutam.          

Diklom sa Diklom

Sarong bangging madiklom,

[An langit minadâgom]

Minabulusok an mga dagom.

Kaitaasan minatagubtob.

Mga kuryente inihuhulog.

Pirit binabanga an banggi.

Hazta kimlat nin kaagahan minaagi.

Siring man sa sarong gilid,

Sarong nilalang an minabulid

Kan mga kulog na minatadom;

Sa daghan niya minasagumsom.

Isip asin laman niya nalalanog,

Kun pwede sanang ipauyon sa salog.

Bigla man paghiling nya nagdiklom,

Iniluwas an dara-darang tarom.

Giniraan an pulsong naglulumoy;

Mantang minaluha an matang mamunduon.

An naghihingalong dugo nagburulos,

Asin napatod naman an mahamis na hangos.

Pakatapos kan madiklom na banggi,

Naghuraw naman an mga tagiti

Asin an nasabing nilalang dai na nakamata.

Luha nagbaha gikan sa mata kan mga namomoot saiya.

Suminakat na sa panginoron an saldang,

Biyong minangirit sa tahaw nin kaliwanagan.

Sarimao (Bikol)

(Isinalin sa Tagalog: Sarimao (Tagalog)


Nagraralakaw utro an mga sarimao,

Sa tahaw kan kabanggihan ngonyan na aldaw.

Nagbabaraga an saindang kaanggutan,

Sa nagdadanay na tirikong katanosan.

Kaidto sinda napalayas sa Ibalon,

Kan matanos na tukawang-nipa ni Handyong.

Giraray sinda minabwelta sa pag-aksyon,

Mantang an hustisya ngonyan naghuhukragong.

Seryoso mananggad nindang minamatyagan,

An nagkakanos na lawog ni Handyong ngonyan.

Nawara na an saindang mga pagtubod,

Sa gobyernong hayahay asin taralikod.

Mas matimbang na an papel na de numero,

Kesa sa mamuraway na hangos nin tawo.

An kaparehas na batas na baralagbag,

Siring man sa kamot pa ninda inilaag.

Mga minasayumang dugo nin pagbalos,

Sa tarom asin kalayo pinapabulos.

Naglakop na an mga gadanan sa banwaan,

Asin kun siisay naa lang an sinalaan.

May mga salming man kuta sinda sa mata,

Pero orog man lang sindang nagkaburuta.

Tios na mayong-mayo asin maluluya,

Pirmi pang daog asin kinakaya-kaya.

Kaya grabeng mayhay an init kan kurahaw,

Kan minataragong maisog na sarimao.

Sa kasinuksukan kan mamundong kadlagan,

Minaaniningal an mga panambitan.

Mayong paghorop-horop sa sadiring sala,

Pinapanindugan na kada saro tama.

Mamundong gayo na dakul an nagagadan,

Kan pagpakaray kan padangat na banwaan,

An kawaran nin katanosan mapadagos,

Kun mapasaway pati an mga matanos.

Tadaw dai mahimo an pagkasararo,

Kan mga magturugang asin magkadugo.

Tadaw ta pinapadanay pa an anggot,

Kun pwede man lang marimpos nin pagkamoot.

Mamamatean an mawot na paraiso,

Kunpormi sa gibu-gibo nin tawo.

Pakitandai, sa katapusi madatong

An orog katanosan na tagahatol.

Pero katawohan dai nanggad mahandal,

Kun sa puso an karahayan nagdadanay.

Setyembre 18, 2007

Ibalong: The Bikol folk epic-fragment : English and Bikol translation, views and comments

Kiritikot (Pag-itok kan Buhay-Pag-Adal ni Johano Lapigot)

(Isinalin sa Filipino: Kulubot (Tagalog)

Kiritikot na an sakong hutok

Kabubuklat nin mga notbuk,

Kaadal nin katakot-takot;

Mga pilosopiya asin kaaramang kinalot

Sa mga nagtagas na lapok.

Payo ko garo na pinurukpok

Ta dai ko na aram an totoo asin bako;

Kun siisay an tultol asin lado.

Ta kada saro minaako

Na nasa inda an totoo.

Kiritikot na ngani an sakong buhok

Pati ba naman an sakong hutok?

Sa mayong untok na kabibilang

Kan mga kahayupan digdi sa kinaban.

Pati baga ini makaribong na baga.

Ta dai mo na mabisto kun ano na talaga.

Ta may hayop na totoo,

Asin may hayop man na tawo.

Ay inda, dipisil na talaga.

Baka makamuda pa ako, “Hayop sana!”

Kiritikot na an sakong paghiling

Minsan garo na ako duling

Ta maski matanga na

An mata bulakog pa.

Minsan pa nagpapatagubtob

An tulak na mayong laog

An sinusurat kan propesor mi

Sa paghiling ko kiritikot na mami.

Taram pa nin taram

Uruotro naman

Marhay ngani ta pagkatapos

May tinda syang ibos.

Hayy! Pati kiray ko kiritikot nang gayo

Kaya paghiling sa salming bako nang gwapo

Dinaog ko pa an sarong kwago

Ta pag-aga nagpapahingalo.

Ako mamata pang ala-singko

Para sanlagon an tadang maluto

Na tulong aldaw nang nasa kaldero

Pero marhay na ni kesa magburu-buro.

Sasabawan ko na lang nin kape

Para dai ako maremate.

Hayy! Herak man kan mata ko

Dai na kaya kan eyebag ko.

Hayy! Pano na lang an nagkakagurusto sakuya

Ta kada aga pirmi akong tungka

Marhay na lamang ta yaon si mommy (man daa)

Ta nagsasabing “Gwapito talaga ining sakong aki.” (Iyo daa?)

Ayyy! Marhay na lamang magtubod,

Pampakusog lamang nin tuhod.

“Sige lang nonoy, adal lang

Ta sa aga, ‘noy, bida ka naman.”

Dipisil talagang maging estudyante,

Pero marhay na ni kesa magparahinuli.

Kaya lang maski numerong mayong padumanan,

Pigpaparasusog pa an agihan.

Kaya man numero sa sakong bayadan,

Pigpoprblema ko ngonyan.

Sain ako kaiyan makiritkit

Kun pwede lang magpa-init asin mang-ikit.

Sayang lang kaya an sakong inadalan

Kun gagamiton ko lang sa kapalpalan.

Kaya sige lang, dagos lang.

Makakatapos ka man lang.

Marhay ngani may trabahong nalaugan

Ayos na ni maski paralampaso lang

Sa samuya makatabang man lang

onse na kaya kaming magturugang

sa lagay na ‘yan, bados pa si “mommy” (man daa) ngonyan.

Nagbabakasakaling maka-babahe man

Puro na kaya kami maginutok na lalaknit

Kaya kun lalaki na naman, utro paragitnit.

Hayy, masakit talagang mag-erok sa mansyon kan big family.

Ta maski pangdurudulsi, mayo kang pambili.

Ayyy, inda sana, haluyon kaya kan taon

Natatakam na ako sa mahamis na hamon

Dai ko pa ngani tapos an sakong tesis

Uruotro na sana ako, pira nang beses

Boarding house ko ngani garo na bird’s nest.

Haros ko nang sirikadan makukulit na ipis.

Kaipuhan talagang magpursigi

Ta kun dai, siisay an lugi

Kun mayo kang toga sa huri.

Dai ka man makahibi, sorry na lang pare!

Kaya dagos lang an paglapigot

Sa pag-adal mag-egot-egot

Tama sinda, tyaga lang

Ta sa aga igwa lang nilabunan

Asin an ganot na nagturo sa saimong lawas

Sa aga, ribo-ribong sakong bagas.

Basta sa taas dai ka man makalingaw

Magparapangadyi ka man giraray

Para an buhay mo na ngonyan kiritikot

Sa aga susog na susog sa saimong minamawot

Asin an buhay mo ngonyang kiritikot

Makapabago man kan ibang buhay na lapigot.

Hunyo 29, 2006

8:30 PM